Beste bezoeker, 

zet uw GPS of Google Earth gerust uit. U bent aangekomen, en hier ontdekt u hoe men eeuwenlang werkelijk navigeerde.

Navigatie is de kennis en vaardigheid die toelaat de geografische positie van een schip te bepalen en het vervolgens veilig en doelgericht naar zijn bestemming te leiden. Elke plaats op aarde wordt vastgelegd met twee coördinaten: breedte en lengte. De breedte wordt gemeten vanaf de evenaar naar het noorden of zuiden, de lengte vanaf een afgesproken nulmeridiaan, vandaag die van Greenwich. 

Deze tentoonstelling toont instrumenten, kaarten en boeken die gebruikt werden in de zeevaart van het midden van de 15de tot het midden van de 20ste eeuw, met een focus op de oceaannavigatie zoals die werd ontwikkeld door Portugese en Spaanse zeevaarders. Eerder oriënteerden men zich op kustgebieden, stromingen, sterren en zon, meestal in vaargebieden waar land nooit ver weg was. Ook de Feniciërs en Grieken legden de basis van westerse navigatiemethoden. 

​

Vanaf circa 1450 durfden Europese ontdekkingsreizigers de open oceaan op. Gedreven door handel, macht, geloof en wetenschappelijke nieuwsgierigheid stichtten vorsten navigatiescholen en stimuleerden zij nieuwe technieken. In het noordelijk halfrond bood de hoogte van de Poolster een directe bepaling van de breedte. Ten zuiden van de evenaar gebruikte men de zon op haar hoogste stand, samen met vooraf berekende declinatietabellen. 

Omdat de lengtegraad nog niet betrouwbaar kon worden bepaald, volgden zeevaarders het zogeheten “breedte varen”: eerst noord of zuid tot de juiste breedte, daarna oost of west op kompas en gegiste afstand. Kaarten evolueerden van eenvoudige kust-schetsen tot de betrouwbare Mercatorprojectie. 

De grote doorbraak kwam pas in de 18de eeuw met nauwkeurige tijdmeting. Dankzij chronometers, sextanten en astronomische berekeningen kon men eindelijk ook de lengte bepalen. Daarmee bereikte de klassieke navigatie haar hoogtepunt; tot zij in de 20ste eeuw werd overvleugeld door elektronische systemen en satellietnavigatie. 
Wat hier wordt getoond is het resultaat van een collectie met fascinatie voor het vernuft van vroegere wetenschappers en de durf van zeevaarders. Het is het fundament waarop de moderne technologie rust.