Vitrine 2: Kwadrant
Vanaf de 13e eeuw werd in Europa het kwadrant gebruikt om op het land de hoogte van bergen en gebouwen te meten. Het instrument bestond uit een kwartcirkel met een loodlijn en maakte het mogelijk hoeken nauwkeurig af te lezen.
In de 14e eeuw kreeg het kwadrant een nieuwe toepassing op zee. Portugese zeevaarders gebruikten het om hun breedteligging te bepalen tijdens reizen van noord naar zuid. Dit gebeurde door de hoogte van de Poolster te meten, en later ook door de middaghoogte van de zon te observeren, waarbij rekening werd gehouden met de seizoenen.
Het mariene kwadrant was eenvoudig van opzet. Door langs een vizier, of door twee kijkopeningen, werd een hemellichaam “geschoten”, terwijl een loodlijn de hoek aangaf. In de praktijk bleek het instrument echter weinig nauwkeurig: het slingeren van het schip maakte het moeilijk om het lood stabiel te houden tijdens de meting.
In de 15e eeuw werden kwadranten verder ontwikkeld tot zogenoemde horologische kwadranten, waarmee men naast hoeken ook het uur van de dag kon bepalen. Zo groeide het kwadrant uit tot een veelzijdig hulpmiddel binnen navigatie, meetkunde en tijdsbepaling.
2.2
Instructie der Zee-Vaert door de Gheheele Werelt, 2de editie 1610
Maker:
Jan Vanden Broek, Rotterdam
Collection:
NavigArte
Boeken zoals het werk van Vanden Brouck boden een basis in navigatie en een praktische gids voor het gebruik van maritieme instrumenten, zoals hier het kwadrant. Ze waren essentieel voor zeevarenden in het begin van de 17e eeuw, toen de Verenigde Oost-Indische Compagnie ( VOC) zich uitbreidde naar Zuidelijk Afrika en Azië.
2.3
Marien kwadrant, 1750
Maker:
George Adams, London
Collection:
NavigArte
gesigneerde mariene kwadrant, met “G Adams Mathematical Instrument Maker to His MAJESTY Fleet Street London.” Het is één de vroegste vormen van navigatiekwadrant, zonder vizieren maar met de hand gegraveerd op de boog van 0 tot 90 in enkele graden, onderverdeeld in kwart graden of 15 boogminuten.
2.4
Gunter kwadrant,1752
Maker:
Edmund Gunter, Welsh, UK
Collection:
NavigArte
Engelse buxushouten Gunter of uurkwadrant.
Gegradueerd voor een breedtegraad van Londen (52º), schaduwvierkant met posities voor vijf sterren, een uurschaal, graadschaal, en equinoxdata die zijn uitgelijnd volgens de Gregoriaanse kalender. Randvizieren aan de rechter zijde.
2.5
Een horodictisch kwadrant, 1741
Maker:
Anoniem, waarschijnlijk Zweden
Collection:
NavigArte
Een horodictisch kwadrant (Lat. hora = uur, dicere = aanwijzen) is een gegradueerd kwadrant waarmee een navigator, de zonshoogte kon meten, op basis daarvan het uur van de dag kon aflezen en soms ook zijn breedte kon bepalen
2.7
Replica of Portolaan manuscript op perkament van de Middellandse Zee Ca. 1620
Maker:
Placido Caloiro e Oliva (toeschrijving), Sicilië
Collection:
NavigArte
De portolanen zijn handgetekende kaarten die de kustlijnen met havens en baaien accentueren. Meestal beelden ze Middellandse-Zee af; soms tonen ze Europa of de wereld. Dit exemplaar heeft meerdere kompasrozen en kompaslijnen of ‘rhumb lines’.
Omwille van de lichtgevoeligheid kunnen we hier niet de echte perkamenten portolaan tonen.
Realisatie
Partners & sponsors
