Vitrine 1: Oriëntatie vóór het kompas
Op weg naar hier hebt u waarschijnlijk geen aandacht gehad voor de duiven die langs de weg vlogen of op de kerktorens zaten. Toch speelden vogels, net als wolken en kustlijnen, eeuwenlang een cruciale rol bij het vinden van de weg.
De eerste zeevaarders bleven dicht bij de kust. Zij oriënteerden zich op herkenbare kustprofielen, observeerden wolken boven land en volgden de vlucht van kustvogels. Sommige vogels, zoals de stern, beschikken zelfs over een natuurlijk oriëntatievermogen dat lijkt op een ingebouwd kompas.
Vanaf de oudheid begonnen zeevaarders hun kennis vast te leggen. Grieken, Feniciërs en later Romeinen maakten gedetailleerde beschrijvingen van kusten, havens, stromingen en afstanden. Deze geschriften, periploi genoemd, kunnen worden beschouwd als de voorlopers van onze moderne zeemansgidsen en pilot books. Soms werden zelfs tastbare modellen van kustlijnen gemaakt, zoals van Groenland.
In de 11de eeuw beschikten de Vikingen nog niet over een magnetisch kompas. Zij gebruikten een zonnekompas om op dezelfde breedtegraad westwaarts te varen. In de Arabische wereld werd al eerder de Kamal gebruikt, een eenvoudig instrument om de hoogte van de Poolster te meten.
Pas vanaf de 14de eeuw durfden West-Europese zeevaarders verder van de kust te varen. Door waarneming van de sterrenhemel, en vooral de Poolster, konden zij hun breedteligging bepalen. Daarmee was de weg vrijgemaakt voor de grote zeevaart en ontdekkingsreizen.
1.2
Viking Zonnekompas, 3D print reconstructie, 2020
Maker:
Navigarte
Collection:
NavigArte
Het zonnekompas was de enige methode voor de Vikings om koers te houden tijdens hun reizen naar het westen. De schaduw van de alidade moest op de lijn gehouden worden op het drijvende kompas, zoals die in de vertrekhaven rond midzomernacht was getrokken. Reconstructie naar het gevonden zonnekompas uit Uunartoq, Greenland.
1.4
Le Petit Flambeau de la Mer, Ou le veritable guide des pilotes cotiers, 1731
Maker:
René Bougard, Le Havre
Collection:
NavigArte
Dit is een pilootboek, geen atlas, van Bougard René een Franse hydrograaf van Le Havre. Het bevat veel houtdrukken van de kustprofielen en havens; hier van de Scilly Eilanden ( Isles de Sorlinques) die nog verkeerd liggen qua lengtegraad.
Dit boek werd veel gebruikt in de nautische scholen en aan boord. (Eerste editie 1684).
Realisatie
Partners & sponsors
