Vitrine 11: Scheepsmodellen
Scheepsmodellen = Navigeren in de praktijk
Waarom scheepsmodellen?
De navigatie-instrumenten in deze tentoonstelling tonen hoe zeelieden hun positie bepaalden.
De scheepsmodellen tonen waar en wanneer die instrumenten werden ingezet.
Samen maken ze duidelijk:
• hoe navigatie evolueerde van kustvaart naar oceaanvaart
• hoe nieuwe instrumenten samenhingen met nieuwe scheepstypes en ambities
• hoe elke periode zijn typische combinatie van schip + instrumenten kende
Kernboodschap:
Navigeren is nooit één instrument geweest,
maar altijd een combinatie van schip, kennis en techniek.
Wat je in deze tentoonstelling ziet:
• instrumenten = denken en meten
• schepen = toepassen in de praktijk
Samen vertellen ze het verhaal van menselijke nieuwsgierigheid, risico en vakmanschap op zee.
11.1
Viking Sneek, Halfmodel van het Oseberg-type schip uit Zweden, 820 AC
Maker:
Niet gekend
Collection:
Koen De Vriese
Halfmodel van het Oseberg-type schip (Zweden) van het type karve (Noors voor karwei). Het gaat dus om een langschip van het type snek, voor de pleziervaart. ( aldus volgens het Vikinggenootschap)
Viking schepen waren gebouwd voor snelheid, kustnavigatie en open zee.
Navigatie gebeurde zonder kaarten of instrumenten zoals wij die kennen.
Viking schepen waren gebouwd voor snelheid, kustnavigatie en open zee.
Navigatie gebeurde zonder kaarten of instrumenten zoals wij die kennen.
11.2
Kogge
Maker:
Maker niet gekend
Collection:
MAS AS 1946.007.004
De kogge was hét werkpaard van de middeleeuwse handel in Noord-Europa.
Navigatie bleef grotendeels kustgebonden.
Typische hulpmiddelen:
• kompas
• portolanen
• eenvoudige kwadranten
➡️ Instrumenten in de vitrines:
portolaankaarten, kwadrant, vroege kompassen
11.3
Santa Maria - van Columbus, 15de eeuw
Maker:
onbekend (modelbouwer)
Collection:
MAS AS.1929.021
Scheepsmodel van de "Santa Maria" Het vlaggeschip van Columbus
Met schepen zoals de Santa Maria begint de echte oceaanvaart.
Navigatie moest nu ook op volle zee mogelijk zijn.
Gebruikte instrumenten:
• kwadrant
• maritiem astrolabium
• kompas en zandloper
➡️ Instrumenten in de vitrines:
maritiem astrolabium, kwadrant, tijdsmeting.
11.4
Bewapend koopvaardijschip 'De Jonge Jacob'
Maker:
Niet gekend
Collection:
MAS AS.1926.007.001
Scheepsmodel van het bewapend koopvaardijschip DE JONGE JACOB. Dit zwaarbewapend konvooischip begeleidde vermoedelijk handelsschepen op weg naar Zuid-Spanje. Het was voorzien van 58 stukken. De platte achterkant (de zogeheten ‘achterspiegel’/'hakkebord') van dit model uit 1724 is versierd met het Oostenrijkse wapen. Schaal model 1:40.
De lange reizen naar Zuid Spanje of zelfs Azië vereisten betere nauwkeurigheid.
Nieuwe instrumenten deden hun intrede.
Kenmerkend voor deze periode:
• Jakobsstaf
• Backstaff (Davis quadrant)
• vroege octanten
➡️ Instrumenten in de vitrines:
Jakobsstaf, backstaff, octant
11.5
Endeavour van James Cook AS.2003.020.023 1768-1771
Maker:
T. Meersman ( Modelbouwer)
Collection:
MAS AS.2003.020.023
Model van James Cooks schip
De Endeavour symboliseert de wetenschappelijke revolutie op zee. Het werd bekend als het schip waarmee de Britse luitenant James Cook zijn eerste grote ontdekkingsreis maakte (1768 - 1771), die ging naar Tahiti en langs Nieuw-Zeeland en Australië, maar ook naar het hypothetische zuidelijke continet (Terra Australis Incognita). Dit is de periode van de “quest for longitude”.
Voor het eerst samen gebruikt:
• sextant
• chronometer
• Nautical Almanac
➡️ Instrumenten in de vitrines:
Eerste sextanten, chronometers, maanafstandsmethode.
11.6
HMS Victory, het schip waarmee Lord Nelson de slag bij Trafalgar won en toen stierf op 21/10/1805
Maker:
Niet gekend
Collection:
Collectie Vrienden Van het Nieuw Scheepvaart Museum
Het vlaggenschip van admiraal Nelson toont de standaardisatie van navigatie.
Navigatie werd betrouwbaarder en professioneler.
➡️ Instrumenten in de vitrines:
verfijnde sextanten, verbeterde chronometers
11.7
Belgica het poolschip gebruikt tijdens de Belgische Zuidpool expeditie 1897-99 onder leiding van A. De Gerlache-Gomery
Maker:
Maker ongekend
Collection:
MAS AS.1957.021
Zuidpool expeditie schip van Adrien de Gerlache
Poolreizen stelden extreme eisen aan navigatie:
• magnetische verstoringen
• lange periodes zonder zon
• werken op land en ijs
➡️ Instrumenten in de vitrines:
dipnaald, kunstmatige horizon, precisiechronometers.
11.8
Schoolschip Mercator, 1932
Maker:
Ongekend, zowel het scheepsmodel als de halfmodellen
Collection:
Model uit NavigArte Collectie
3 halfmodellen: bruikleen VNSM
De Mercator werd gebouwd als opleidingsschip in opdracht van A. de Gerlache
Hier leerden toekomstige officieren navigeren met klassieke instrumenten, zelfs toen elektronische hulpmiddelen al opkwamen.
➡️ Instrumenten in de vitrines:
sextant, chronometer, patent log type Walker Cherub II
Ernaast hangen de drie halfmodellen van de schoolschepen
Bruikleen VNSM
* Comte de Smet de Naeyer (1904-1906)
* l’Avenir (1908 -1938)
* Mercator (1932 -1961)
Realisatie
Partners & sponsors
