Vitrine 9: Kompas
Het magnetisch kompas betekende een fundamentele verandering in de navigatie op zee. In tegenstelling tot astronomische instrumenten was het kompas onafhankelijk van helder weer, zicht op de horizon of de stand van hemellichamen. Het maakte continue koersbepaling mogelijk, ook bij bewolking, mist of nacht.
De werking van het kompas is gebaseerd op magnetisme. Een gemagnetiseerde naald of kaart richt zich naar het magnetische noorden van de aarde maar die kan verschillen van het ware noorden. De eerste toepassingen van het kompas ontstonden in China, vermoedelijk al in de 11de eeuw. Via de Arabische wereld vond het instrument zijn weg naar Europa, waar het vanaf de 12de en 13de eeuw steeds vaker werd gebruikt in de zeevaart.
Aanvankelijk bestond het kompas uit een op water drijvende naald die met de loodsteen werd gemagnetiseerd.. Later werd de kompasroos ontwikkeld, bevestigd op een spil en ondergebracht in een kompasdoos. Om de invloed van het rollen en stampen van het schip te beperken, werd het kompas in een cardanische ophanging geplaatst.
Het kompas gaf de richting aan, maar niet de exacte positie. Daarom werd het altijd gebruikt in combinatie met andere navigatiemethoden, zoals het log voor snelheidsmeting, het lood voor dieptebepaling en astronomische waarnemingen voor het bepalen van de breedte- en lengtegraad.
Ondanks zijn beperkingen bleef het kompas eeuwenlang een onmisbaar hulpmiddel voor zeevaarders. Ook vandaag vormt het, naast moderne elektronische systemen, een essentieel en betrouwbaar instrument binnen de maritieme navigatie.
9.7
Dip Needle of Dompelnaald, 1905
Maker:
Britse Admiraliteit, London
Collection:
NavigArte
Een dipnaald is net als een conventioneel kompas, maar in plaats van het horizontaal vast te houden, wordt de naald verticaal gehouden. Het is een magnetische naald die wordt gebruikt voor navigatiedoeleinden, net als een kompas, maar vooral gebruikt wordt bij reizen rond de noord- en zuidpool.
9.10
Magnetische Atlas, 1800
Maker:
John Churchmann, New York
Collection:
NavigArte
De afwijking van het kompas, m.n. de variatie, verandert over de aardbol. Men hoopte dat een nauwkeurige kaart met Isogonenlijnen, zones met gelijke variatie, dus zou helpen met de lengtebepaling. Maar blijkbaar verandert het magnetisch veld rond de aarde spijtig genoeg ook in de tijd.
Realisatie
Partners & sponsors
