Vitrine 6: Octant

In de 18de eeuw betekende de octant een belangrijke vooruitgang in de maritieme navigatie. Dit instrument maakte het mogelijk om de hoogte van hemellichamen veel nauwkeuriger te meten dan met eerdere hulpmiddelen zoals de Jacobstaf of het Daviskwadrant. De octant dankt zijn naam aan zijn vorm: een boog van een achtste cirkel (45°), waarmee dankzij spiegelreflectie hoeken tot 90° konden worden gemeten.
De octant werd rond 1730 vrijwel gelijktijdig ontwikkeld door de Engelsman John Hadley en de Amerikaan Thomas Godfrey. Het instrument maakte gebruik van twee spiegels: een vaste horizonspiegel en een beweegbare indexspiegel. Door het hemellichaam via reflectie samen te laten vallen met de horizon, kon de waarnemer zeer nauwkeurig de hoek tussen beide bepalen.
Net als bij het Daviskwadrant keek de gebruiker niet rechtstreeks in de zon. In combinatie met gekleurde zonneglaasjes maakte dit de octant veiliger voor de ogen en geschikt voor regelmatige metingen. De metingen werden uitgevoerd rond lokale middag voor de zon, of ’s nachts voor sterren en planeten.
De grotere nauwkeurigheid van de octant was te danken aan de spiegeltechniek en aan fijnere schaalverdelingen. Toch bleef het instrument gevoelig voor fouten, zoals spiegelafwijkingen en indexfouten, die door ervaren zeevaarders moesten worden gecorrigeerd.
De octant vormde de directe voorloper van de sextant, die later in de 18de eeuw werd geïntroduceerd en uiteindelijk het standaardinstrument voor astronomische navigatie op zee zou worden.