

Vitrine 12: Kaarten

Zeekaarten
Waarom kaarten?
Navigatie-instrumenten meten hoek, tijd, richting en snelheid.
Kaarten brengen al die gegevens samen tot een beeld van de wereld.
Zeevaartkaarten waren nooit zomaar illustraties:
Ze waren werkdocumenten, vol risico’s, ervaring en soms ook verbeelding.
Deze zone toont hoe kaarten van de Noordzee evolueerden:
• van kustschetsen naar wetenschappelijke zeekaarten
• van symbolisch naar meetkundig exact
• van leeskaarten naar paskaarten
• van lokale kennis naar wereldwijde netwerken
12.1
Astrolabium. Americus Vespuccius, cum quattuor Stellis crucem silente nocte repperit, 1605
Maker:
Stradanus
Collection:
NavigArte
De ontdekking van het Zuiderkruis door Amerigo Vespucci
Uit "Americae Retectio", plaat nr. 18: Een sterrenhemel omringt Amerigo Vespucci die de omtrek van de aarde meet op basis van het sterrenbeeld van het Zuiderkruis. De ontdekkingsreiziger wordt omringd door diverse technologische instrumenten en zijn slapende bemanning. Een inzet bevat een portret van Dante Alighieri, die over hetzelfde sterrenbeeld schreef in zijn "Goddelijke Komedie".
Ioan Stradanus inuent, Ian. Collaert Sculp. Phis Galle Excudit.

12.2
Lapis Polaris Magnes, invention of the compass, Stradanus by Phis Galle, 1591
Maker:
Stradanus
Collection:
NavigArte
De uitvinding van het kompas
Uit "Nova Reperta", plaat nr. 2 : Rechts zittend, zichtbaar in profiel, Flavio Amalfitano aan zijn bureau, die een kompas meet terwijl hij een boek leest; een globe en een zandloper op zijn bureau en een hond aan zijn voeten; tegenover hem, zwevend op lucht, een zeilschip en onder een ander bureau met boeken en een astrolabiumglobe; een grote container gevuld met vloeistof en een magnetische steen in het midden, zichtbaar links op de voorgrond.

12.3
Orbis Longitudines Repertae e Magnetis a Polo Declinatione.; Discovery of the Longitudes by Petrus Plancius, Johannes Galle 1636
Maker:
Stradanus
Collection:
NavigArte
Ontdekking van de lengtegraadmethode door kompasafwijking door Petrus Plancius.
Uit "Nova Reperta", plaat nr. 16: Een groot zeilschip met een jezuïetenvlag, bevarend op zee; een man (Plancius) die in de achtersteven van het schip zit, meet de lengtegraad met een kompas en de culminatie van de zon op de middag.
Stradanus by Jonh. Galle

12.4
Christophorus Columbus Ligur terroribus Oceani superatis, 1592
Maker:
Stradanus
Collection:
NavigArte
De ontdekking van ‘America’ door Christopher Columbus.
Uit “Americae Retectio”: ‘Christoffel Columbus, afkomstig uit Ligurië, overwon de gevaren van de oceaan en voegde de door hem ontdekte gebieden van een bijna nieuwe wereld toe aan het rijk van de Spaanse koningen.’
Stradanus by Collaert

12.5
1641 Pascaert vande Custe van Vlaenderen Henricus Hondius
Maker:
Henricus Hondius
Collection:
NavigArte
Geen echte zeekaart om aan boord te gebruiken, maar wel alle kernmerken van een zeekaart,
met onderaan een zicht op Duinkerken en Grevelingen.
Links een detail van het zicht op Duinkerken en Calais, zoals beschreven door ‘capiteijn Pieter Codde van Enchuysen’.

12.7
1661 Pas Caart van de Canaal tusschen Engeland en Vrancrijck. Hendrick Doncker
Maker:
Hendrik Doncker
Collection:
NavigArte
Het Engelse Kanaal gedrukt op dik papier om op zee te worden gebruikt. Donckers kaarten waren de meest actuele in de tweede helft van de zeventiende eeuw
De passer gaten bewijzen dat deze kaart als atlas op zee is gebruikt

12.8
1664-75 Pas Caart van NOORT-ZEE, Hendrick Doncker
Maker:
Hendrick Doncker
Collection:
NavigArte
Pas Caart van NOORT-ZEE verthoonenede in zich alle custen en Havens daer rontom gelegen.Amsterdam Hendrick Doncker
West-georiënteerde kaart. Linksonder decoratieve cartouche met schaallijnen. Toont de Noordzee in zijn geheel, met de kusten van Engeland, Schotland, Nederland, Duitsland, Zweden en Noorwegen

12.9
1675 Mare Germanicum, Pascaert van de Noord Zee, Frederic De Wit
Maker:
Frederic De Wit
Collection:
NavigArte
'Pascaert van de NOORD ZEE Van Ameloo tot de hoofden van Amsterdam' , Fr de Wit
'Mare Germanicum ab Amelandia ad Promontoria Caleti et Doverae'
Zeekaart van de Noordzee en de waters van het kanaal van Ameloo tot Dover en Calais en de Engelse kust.

12.12
1817 Carte Réduite des Côtes des Pays-Bas.
Maker:
Beautems-Beaupré
Collection:
NavigArte
Beautemps-Beaupré, C.F. Paris de l' Imprimerie de la République (J..J. Marcel), Depot de la Marine, Parijs De eerste gedetailleerde kaart met alle dieptesonderingen van de Belgische kust gemaakt door de stichter van de moderne hydrografie in opdracht van Napoleon.

12.13
1906-60 Admiralty Chart nr. 1406 NORTH SEA, DOVER and CALAIS to ORFORDNESS and SCHEVENINGEN
Maker:
Admiralty
Collection:
NavigArte
NORTH SEA, DOVER and CALAIS to ORFORDNESS and SCHEVENINGEN
Hydrographic Office, London 1906 (herdruk in 1948, gecorrigeerd 1960) Een redelijk moderne zeekaart met alle details qua diepte, banken, boeien, lichtbakens, stromingen, kompasrozen, enz

12.14
2003 Noordzee Vlaamse Banken van Gravelines tot Oostkapelle D11
Maker:
Hydrografische Dienst Oostende
Collection:
NavigArte
Noordzee Vlaamse Banken van Gravelines tot Oostkapelle schaal 1:100000 D11
Hydrografische Dienst Oostende.
Een moderne zeekaart van de Belgische kust zoals nog te vinden, als reserve, op moderne zeeschepen, zonder manuele correcties















